Werkstress is stress die je ervaart in of door je werksituatie. De stress hoeft niet veroorzaakt te worden door je werksituatie alleen. Ook de combinatie van hoge belasting op je werk met belasting in je privéleven kan voor stressklachten zorgen. Deze klachten kunnen ervoor zorgen dat je slechter functioneert op je werk.
Wat is stress?
Stress betekent niets anders dan spanning of druk. Stress is niet per definitie ongezond. Je hebt een bepaalde mate van stress nodig om goed te kunnen functioneren. Stress zorgt ervoor dat je extra alert kunt reageren en geconcentreerd kunt werken. Zodra de spannende gebeurtenis voorbij is, neemt de spanning weer af. Het is voor iedere persoon verschillend wat hij als stress ervaart. Hierbij speelt de persoonlijke beleving een belangrijke rol.
- Gezonde stress
Wanneer de eisen die aan je worden gesteld of die je aan jezelf stelt, overeenkomen met wat je aankunt, spreken we van gezonde spanning of gezonde stress. De draaglast (de belasting) en de draagkracht (de belastbaarheid) zijn dan met elkaar in evenwicht. Lees meer over draaglast en draagkracht.
- Ongezonde stress
Als de stress lang duurt, is er meer tijd nodig om te herstellen. Ditzelfde geldt voor een hevige stressreactie: hoe heviger de reactie, hoe meer tijd je nodig hebt voor herstel. Ook als er veel momenten van stress zijn, is er te weinig tijd om tussendoor te herstellen. Kortom: als stress te lang aanhoudt, te vaak voorkomt en/of te groot is, is er onvoldoende gelegenheid om tussentijds te herstellen. Dan is er sprake van ongezonde stress.
- Burn-out
Van te lang te veel stress krijg je klachten. Deze signalen van stress hebben een belangrijke functie. Het is belangrijk om deze signalen niet te negeren en er iets aan te doen. Doe je dit niet, dan kunnen de stressklachten zich opstapelen. Langdurige ongezonde stress kan uiteindelijk leiden tot lichamelijke en psychische overbelasting en uitputting, ook wel burn-out genoemd.
Wat kan stress veroorzaken?
Waar word jij gespannen of angstig van?
- Andere mensen
- Te laat komen
- Nieuwe situaties
- Als er tegen me geschreeuwd wordt
- Onzekerheid
- Spreken in het openbaar
Symptomen van stress en spanning
Psychisch
Een aantal mogelijke symptomen:
- problemen met concentreren;
- geheugenproblemen;
- paniekaanvallen;
- onrealistische en/of overdreven angst en bezorgdheid;
- prikkelbaarheid of ongeduld.
Lichamelijk
Een aantal mogelijke symptomen:
- snellere hartslag
- snellere ademhaling
- toegenomen zweetproductie
- droge mond
- verhoogde spierspanning, met pijn als gevolg
Qua gedrag
Een aantal mogelijke symptomen:
- rusteloosheid – niet stil kunnen zitten
- prikkelbaarheid – tegen anderen uitvallen
- problemen met slapen
- meer sigaretten of alcohol gebruiken
- bepaalde situaties vermijden
Invloed van autisme op (werk)stress
Mensen met autisme ervaren stress eerder als iets negatiefs waar ze last van hebben dan mensen zonder autisme. Volwassenen met autisme ervaren een hogere stress en hebben een slechter vermogen om te kunnen omgaan met dagelijkse stress in vergelijking met volwassenen zonder autisme. Specifieke informatie over autisme en stress vind je hier. De tips en links zijn gebaseerd op ervaringen van mensen met autisme en op wetenschappelijk onderzoek. Je vindt hier bijvoorbeeld specifieke informatie over:
- Signalen van stress pas later herkennen:
Deskundigen denken dat mensen met autisme vaak later dan anderen doorhebben dat zij last hebben van stress. De herkenning is er later en daardoor komt stress vaker voor en zijn de verschijnselen heftiger. Dit heeft ermee te maken dat mensen met autisme minder inzicht lijken te hebben in hun eigen gedrag en lichaam. Anders gezegd: reflecteren op wat je voelt en doet, en op basis daarvan handelen kost mensen met autisme vaak (veel) meer moeite. Mensen met autisme geven zelf vaak aan dat ze worden overvallen door een intens gevoel van stress en paniek. Er is dan geen ruimte voor reflectie, “je wordt ‘overweldigd’ door de stress”. Zie Stress herkennen. - Lichamelijke processen werken anders:
De lichamelijke processen rondom stress bij mensen met ASS lijken anders te werken, al is nog niet precies bekend hoe. Dit hangt samen met de andere manier van het verwerken van prikkels in de hersenen. Het zenuwstelsel van mensen met ASS lijkt continu in een staat van opwinding zoals bij chronische stress het geval is, en bij acute stress reageert het niet of nauwelijks. Zie: Invloed van autisme op stress. - Veel voorkomende oorzaken van stress bij autisme:
Zie hier.
Manieren om met stress om te gaan
Er zijn verschillende manieren om met stress om te gaan en de invloed hiervan op het werk te reduceren. Een van de beste manieren om met stress om te gaan, is om je zorgen zo snel mogelijk met de juiste persoon te delen.
Er zijn diverse strategieën die je zelf kunt inzetten om stress de baas te worden.
Dit zijn:
- negatieve gedachten geen kans geven – probeer positiever te denken;
- relativeren – kijk naar ‘het grotere geheel’ (zie de activiteit ‘relativeren’ verderop in dit hoofdstuk);
- beter ademhalen – met behulp van ademhalingstechnieken kun je je beter ontspannen;
- je spieren ontspannen – dit vermindert de spierspanning;
- sporten en gezond leven – een gezond eetpatroon, voldoende slaap en beweging;
- ontspanning, zoals muziek luisteren – maak tijd om te ontspannen;
- een time-out nemen – neem regelmatig een korte pauze;
- op zoek gaan naar hulp – psychische of andere medische hulp via je huisarts.
Tips voor het verminderen van stress
- Tips van mensen met autisme zelf
Wat helpt hen om hun stress te verminderen? Lees meer. - Specifieke tips voor het omgaan met werkstress
Deze vind je op MIND.nl: Tips bij werkstress. - Goed slapen en eten
Helpt ook om te herstellen van stress - Boeken lezen over omgaan met stress bij autisme
Zoals: Marja Boxhoorn: Meer rust en minder stress bij autisme.
Annelies Spek: Mindfulness bij volwassenen met autisme. Een praktische wegwijzer voor hulpverleners en mensen met ASS. - Trainingen volgen die je helpen te ontspannen in stressvolle situaties
Zoals de Training Mindfulness voor volwassenen met autisme, door Annelies Spek. - Handige Apps op de telefoon
Er zijn heel veel apps beschikbaar die zich richten op ontspanning, stress verminderen, meditatie en mindfulness. Ook zijn er apps waarmee je yoga- of ademhalingsoefeningen kunt doen. Als je met de trein reist, kun je die tijd benutten om bijvoorbeeld een (zittende) ademhalings- of mindfullnessoefening te doen, bijvoorbeeld met een koptelefoon op vanuit de app op je smartphone. - Pauzesoftware
Wanneer je computerwerk doet, kun je gebruikmaken van pauzesoftware. Pauzesoftware is een programma op je computer die je zo kunt instellen, dat je verplicht na zoveel tijd rust moet nemen, omdat het programma dan je beeldscherm blokkeert. Sommige programma’s geven niet alleen rusttijden aan, maar geven ook beweeg- of ontspanningsoefeningen om in je pauze te doen. Deze programma’s worden gebruikt om RSI-klachten te verminderen of voorkomen, maar je kunt ze ook gebruiken om je eraan te herinneren op tijd pauze te nemen, en om oefeningen te doen op je werk. Zo breng je gedurende de dag je stressniveau omlaag. Een overzicht van pauzesoftware vind je hier.
Bewezen effectieve behandelingen en begeleiding bij stress en autisme
Zie: Onderzoek naar autisme en stress
Meer informatie
Op Wij zijn MIND is uitgebreide algemene informatie te vinden over werkstress, stress en burn-out. Je vindt hier bijvoorbeeld:
- Stresstest
- Tips bij stress
- Tips bij stress op het werk
- Ontspanningsoefeningen
- Tips om grenzen te stellen