Als je autisme hebt kun je het gevoel hebben dat mensen je vanwege je autisme anders behandelen dan anderen. En dat je bijvoorbeeld niet aangenomen wordt voor een baan vanwege je autisme. Als dat inderdaad het geval is, dan kan er sprake zijn van discriminatie.
Discriminatie betekent dat er onterecht verschil wordt gemaakt in de behandeling van mensen. Het kenmerk waarop iemand onterecht anders behandeld wordt, noemen we een discriminatiegrond. In de wet worden de volgende discriminatiegronden uitdrukkelijk genoemd: Leeftijd, seksuele geaardheid, godsdienst of levensovertuiging, ras, geslacht, nationaliteit, handicap of chronische ziekte, politieke overtuiging, burgerlijke staat, soort arbeidscontract (vast of tijdelijk) en arbeidsduur (fulltime of parttime werk).
Lees op de website van de Rijksoverheid meer over discriminatiegronden. Vaak is het echter lastig aan te tonen of er inderdaad sprake is van discriminatie.
Directe en indirecte discriminatie
Discriminatie kan direct of indirect zijn.
- Directe discriminatie:
Directe discriminatie wil zeggen dat er een direct, negatief onderscheid wordt gemaakt op basis van een van de discriminatiegronden, zoals het hebben van een handicap (zoals autisme). Bijvoorbeeld wanneer je niet wordt aangenomen voor een baan in de zorg, omdat je autisme hebt.
- Indirecte discriminatie:
Er is sprake van indirecte discriminatie wanneer een eis of werkwijze in eerste instantie neutraal lijkt, maar via een omweg leidt tot discriminatie. Hier vallen ook zaken onder, die onbedoeld tot discriminatie van een bepaalde groep leiden. Bijvoorbeeld wanneer een organisatie standaard bij elke vacature als eis stelt dat je ‘proactief’ moet zijn. Dit kan onbedoeld nadeliger uitpakken voor de groep mensen met autisme, dan voor andere sollicitanten.
Positieve discriminatie
Discriminatie is niet per definitie negatief. Er bestaat ook positieve discriminatie. Bij positieve discriminatie wordt een bepaalde groep opzettelijk anders behandeld (bevoordeeld), bijvoorbeeld bij het aannemen voor werk. Tegenwoordig wordt dit ‘voorkeursbeleid’ genoemd. Een voorbeeld zijn banen volgens de banenafspraak. Dit zijn banen waar je alleen voor in aanmerking komt als je tot een specifieke doelgroep behoort. Een ander voorbeeld zijn werkgevers die specifiek mensen met autisme aannemen, zoals Specialisterren of Carapax IT. Zij voeren een voorkeursbeleid gericht op autisme.
Ongelijke behandeling is niet altijd discriminatie
Verschillend (ongelijk) behandeld worden is niet altijd discriminatie. Bij discriminatie wordt verschil gemaakt op basis van kenmerken die er niet toe doen.
Vooroordelen en discriminatie
Werkgevers hebben vaak vooroordelen over mensen met autisme. Bijvoorbeeld dat zij minder productief zijn, ‘lastig’ zijn of een hoger ziekteverzuim hebben. Een deel van de mensen met autisme die hun baan kwijtraken, vermoedt dat dit is vanwege hun autisme.
Stigma en vooroordelen hebben veel impact. Sommige mensen gaan van tevoren al rekening houden met het (verwachte) stigma of negatieve oordeel (anticiperen op het stigma). Bijvoorbeeld door niet op het werk te vertellen dat je autisme hebt, omdat je bang bent je baan kwijt te raken. Dit kan weer tot gevolg hebben dat je slechter functioneert in je werk dan nodig is. Of je gaat je, uit angst voor negatieve reacties van je collega’s, meer afzonderen dan je zou willen. Soms gebeurt hierdoor precies datgene waar je bang voor was, namelijk dat je (alsnog) wordt buitengesloten of ontslagen. Lees meer op ‘Autisme bespreekbaar maken op de werkvloer‘.
Samen Sterk zonder Stigma zet zich in om het taboe op psychische stoornissen te doorbreken met als doel discriminatie van mensen met een psychische kwetsbaarheid uit te bannen. Samen Sterk zonder Stigma richt zich onder andere op Stigma en Werk.
Wat kan je zelf doen? En wie kan je daarbij helpen?
Wanneer je je gediscrimineerd voelt vanwege je autisme kun je een melding maken, een klacht indienen of aangifte doen bij de politie. Je kunt ook eerst advies vragen, bijvoorbeeld bij een antidiscriminatiebureau of bij het juridisch steunpunt van het College voor de Rechten van de Mens.
- Lees meer over de verschillende stappen die je kunt zetten op de website van de Rijksoverheid.
- Discriminatie.nl: dé landelijke plek voor het melden van discriminatie. Ook kun je daar terecht voor vragen, advies en algemene informatie.
- MEE: MEE biedt ondersteuning en zorg voor mensen voor mensen met een beperking op verschillende manieren. Afhankelijk van de vraag ligt het accent op arbeid, vervoer, financiën, zorg, wonen of een ander leefgebied.
- College voor de Rechten van de Mens: Ben je gediscrimineerd of heb je een vraag over mensenrechten? Wil je weten of je met je klacht bij het College terecht kunt of wil je eerst weten of er nog andere oplossingen zijn? Neem dan contact op. Het college behandelt klachten kosteloos. Oordelen van het college zijn niet bindend, dus partijen zijn niet verplicht zich eraan te houden. In de praktijk volgen zij de aanbevelingen vaak wel op.
Barrières om gebruik te maken van (antidiscriminatie) wetgeving
Het kan lastig zijn om echt gebruik te maken van je wettelijke rechten, bijvoorbeeld door een beroep te doen op antidiscriminatie-wetgeving. In de praktijk moet je daarvoor diverse hobbels overwinnen.
Discriminatie of ongelijke behandeling vanwege autisme is vaak moeilijk aan te tonen. Een beroep doen op wetgeving kan ingewikkeld zijn. Je moet zowel verstand hebben van de inhoud als van de procedures. Het is verstandig om daarbij professioneel advies of ondersteuning te vragen. Het kan lastig zijn om de goede ondersteuning te vinden. Bij voorkeur heeft je ondersteuner zowel ervaring met autisme op het werk als met juridische zaken.
Juridische procedures kunnen ook tijdrovend zijn, en soms ook kostbaar. Ze vragen een behoorlijke investering qua tijd en energie, en vaak op een moment dat je juist minder energie hebt. Want als je gediscrimineerd wordt, zit je vaak in een erg vervelende situatie, die een groot beroep op je energie doet, en op je (psychische) gezondheid in het algemeen.
Tenslotte zijn veel mensen bang hun baan te verliezen, als ze een klacht indienen bij het College voor de Rechten van de Mens of een ander discriminatiemeldpunt. Aan de andere kant kun je je afvragen hoe graag je bij een organisatie wilt (blijven) werken waar je gediscrimineerd wordt.
Meer informatie
- Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ)
Een werkgever mag sollicitanten of werknemers niet discrimineren vanwege hun beperking. Hetzelfde geldt voor uitzendbureaus en werving- en selectiebureaus. Het verbod op discriminatie is neergelegd in de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ). Dit verbod geldt voor het gehele terrein van arbeid zoals de sollicitatie, opleidingsmogelijkheden en arbeidsvoorwaarden. De wet beschermt iedereen met een beperking die belemmeringen op het terrein van de arbeid ondervindt. Lees meer. - Rijksoverheid – Gelijke behandeling op het werk
- De Verenigde Naties hebben een verdrag opgesteld over de rechten van mensen met een beperking, de UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UNCRPD) of, in het Nederlands: het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met een Handicap. In dit verdrag staan een groot aantal rechten beschreven op diverse levensgebieden. Lees meer.
- Aanpassingen op het werk
- Autisme bespreekbaar maken op de werkvloer